زبان ها آیکن زبان ها
لودر سایت
لودر سایت

شعر های زنان و دختران ترکمن هنگام بافت قالی


هنگامی که نخستین گل قالی را شروع کردند، دسته جمعی می خوانند:

قیزلار گِلینگ گُل ثالینگ ……….. گُل اوثتینه گل ثالینگ
دوثلار یارلار گلندا ……….. ثارقی داقیب پؤل آلینگ

ترجمه
دخترها بیایید بر روی قالی نقش بزنید، نقش های فراوان بزنید، آنگاه که دوستان و یاران آمدند، نخ به بازویش ببندید و شادمانه بگیرید.*

* نخ به بازو بستن رسمی است که هنگام بازدید دوستان به عمل می آید و آنها نیز به خاطر تشویق بافندگان، در انجام کاری که شروع کرده اند، مبلغی پول می دهند.

در موقع شانه زدن چنین می خوانند:

چالینگ چالینگ چال قیزلار ……….. إله داراق آل قیزلار
إله داراق آلایلی ……….. خالا ناقیش ثالایلی
چالینگ چالینگ چال قیزلار ……….. چالینگ چالینگ چال قیزلار

ترجمه
دخترها، شانه ها را بردارید و بر تارهای قالی فرود آورید.
شانه ها بر داریم و قالی را منقش کنیم.

صبح در آغاز کار چنین می سرایند:

اریتر بیلن دوقما قارشی اوغرادیم ……….. اون بارماقی کِ ثر بیلین دوغرادیم
یوپ لاری هم یکایکا ثایلادیم ……….. قادیر الله ثندن مدد خداییم

ترجمه
هنگام صبح عازم بافتن قالی شدم و با کِ ثر ده انگشت خود را زخمی کردم. آنگاه کلاف های خامه را یک یک جدا کردم. خدایا در انجام کارم از تو مدد می خواهم.

در شکایت از سود جویی از تاجران فرش
که دست رنج آنان را با قیمی نازل صاحب می شوند.

کِ ثر بولدی ثاغ الیمینگ قارداشی ……….. جبر بؤلدی منگ یانیمینگ یؤلدشی
بیزه ظلم بؤلدی، تاجرینگ ایشی ……….. بؤ ظلمدن خلاص ایله خدایم

ترجمه
کِ ثر بر دست راست من همچون قلم است و رنج و عذاب با هستی من عجین شده است.
سودجویی تاجر فرش ظلمی مضاعف است. خدایا مرا از هر گونه ظلم نجات بده.

منبع
نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها
گنبد دردی اعظمی راد

اکتبر 1, 2020 پوشاک زنان ترکمن (قسمت اول)

پوشاک زنان ترکمن (قسمت اول)


اگر بخواهیم فرهنگ مادی اقوام را بشناسیم ابتدا باید نوع پوشش، ابزار تزیینی (زیورآلات) و وسایل خانگی آنها را مورد تحقیق قرار دهیم.
در شناخت مادی ترکمن ها و پوشاک سنتی آنها باید گفت که در مقایسه با پوشاک سنتی دیگر اقوام آسیای مرکزی مثل ازبک ها، تاجیک ها، قرقیزها و … ضمن داشتن شباهت های کلی، ویژگی های خاص خود را نیز دارد. در این مقاله به شرح پوشاک سنتی (قدیم) زنان ترکمن از کتاب فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها به قلم استاد گنبد دردی اعظمی راد خواهم پرداخت.

1- کؤی نک / پیراهن
مشخصات پیراهن زنان را می توان به شرح زیر فهرست کرد:
الف- آستین ها: معمولا بلند است و از بالا به طرف مچ دست باریک می شود. زنان ترکمن، حاشیه و سر آستین های پیراهن خود را به شکل ظریفی سوزن دوزی می کنند.

ب- آشیری/ دامن: پیراهن زنان ترکمن یکسره و دامن آن تا قوزک پا می رسد و با طرحی زیبا، کاملا منطبق با موازین اسلامی است. (منظور از دامن، قسمت پوششی بدن می باشد که از گردن تا قوزک پا یکدست و بدون هیچ برشی می باشد. نه آن دامنی که از کمر برش داشته و فقط از کمر به پایین را می پوشاند.)

ج- یقه: زنان ترکمن، یقه پیراهن را حدود 15 سانتی متر به سمت پایین چاک می دهند و اطراف آن را قلاب دوزی می کنند آنگاه این چاک را از قسمت بالا (زیر گلو) با وسیله تزیینی به نام ( گل یاقا / گل یقه) می بندند تا سینه کاملا پوشیده بماند. (راجع به گل یاقا به بخش پوشاک و زیورآلات مراجعه کنید.)

د- برش ساده ای دارد و رنگ آن معمولا زرشکی یا بنفش یا سرخ انتخاب می شود.

و- پارچه آن معمولا از جنس ابریشم است که به وسیله ی خود زنان و با دستگاهی ساده به نام تارا بافته می شود. امروزه با ماشینی شدن دستگاه ها و عرضه انواع پارچه در مغازه ها، زنان ترکمن پارچه مورد نیاز خود را از بازار می خرند.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

2- بالاق / شلوار
شلوار زنان ترکمن از بخش های زیر تشکیل می شود.
الف- قسمت بالای زانو: پارچه ای ساده و با دوختی گشاد است.
ب- پایین زانو: از زانو به سمت مچ پا باریک می شود و با بخش باریک آن حداقل به طول 10 سانتی متر، سوزن دوزی می شود. این بخش معمولا مچ پا را می پوشاند. در لبه ی شلوار که با مچ پا در تماس است نوار سیاهی می دوزند به پهنای یک تا یک و نیم سانتی متر که « بالاق یوپ » نام دارد.
* بخش های فوق، در زیر پیراهن و کاملاً از چشم نامحرم پوشیده است.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

3- قوشاق / شال کمر
کمربندی از پارچه است که در هنگام بارداری به دور کمر می بستند. امروزه این رسم منسوخ شده است.
از قوشاق، مردان نیز به هنگام کار در مزارع یا میدان های کُشتی برای تمرکز نیرو در مقابل حریف استفاده می کردند.

4- یاشماق
در لغت به معنی پوشانیدن بخشی از چهره است و در اصطلاح به بخشی از یایلیق / روسری نازک و طرح دار گفته می شود که زن ترکمن در هنگام برخورد با مردان غریبه یا مردان مسن، دهان خود را با آن می پوشاند و نشانه ی حجب و حیا محسوب می شود. امروزه رسم یاشماق خیلی به ندرت – آن هم در روستاها- رعایت می شود و این را ناشی از تحصیل ترکمن ها تا سطوح دانشگاهی می دانند.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

5- یایلیق
روسری بسیار نازک، ظریف و منقش است که فقط برای استفاده در خانه کاربرد دارد و معمولا از جنس ابریشم است.

سپتامبر 30, 2020 پوشاک زنان ترکمن (قسمت دوم)

پوشاک زنان ترکمن (قسمت دوم)


6- آلادنگی / آلناقی
آلادنگی به نام های « توپ پی، آلین دنگی، هاثاوا » نیز شناخته می شود و معادل فارسی آن پیشانی بند است.
آلادنگی در گذشته از پارچه های قرمز و گلدار انتخاب می شد، ولی امروزه نوع آماده ی آن به صورت حلقه ای تهیه شده از جنس پلاستیک – که به دور آن پارچه ای ساده کشیده اند- در مغازه ها عرضه می شود.
آلادنگی را زیر روسری یا چارقد می گذراند تا آنها (روسری یا چارقد) را در سر محکم و ثابت نگه دارد و نشانه شوهر دار بودن صاحب آن است.

7- چاشو
چاشو در بین زنان ترکمن، حکم چادر را در بین زنان فارس دارد. این پوشش معمولا از جنس ابریشم است و در روزگاری نه چندان دور (حدود 50 سال پیش) مورد استفاده زنان مسن بود. چاشو انواعی دارد و عموما به شکل مربع است که آن را از وسط تا کرده، به شکل مثلث بر سر می انداختند.
انواع چاشو:
الف- اریش چاشو: از نخ های پشمی بافته می شود.
ب- چله چاشو: از نخ های ابریشمی بافته می شود.
ج- کنت چاشو: از نخ های پنبه ای بافته می شود.
د- گوکلن چاشو: از نخ های ابریشمی بافت قبیله گوگلان.
و- المینچه چاشو.
ه- آطلاس / اطلس چاشو.
ی- قارتما چاشو.
تنها کاربرد چاشو های ابریشمی در زمان حال، تزئین تابوت مرده است، بدن طریق که چاشو را تا گورستان بر روی مرده پهن می کنند و فلسفه ی آن، تقدیس ابریشم در نزد ترکمن ها است.

8- چارقد
چارقد روسری منقش به طرح ها و رنگ های متنوع و گران قیمتی است که ریشه های کناری آن را پورچیک می نامند و معمولا در بیرون از خانه استفاده می کنند به طوری که آلادنگی در زیر آن قرار می گیرد.
زنان ترکمن برای استفاده از چارقد- که حدود 5/1 متر مربع و به شکل مربع است آن را از وسط تا می کنند و به شکل مثلث بر سر می اندازند.

9- چاروود
روپوشی بود پالتو مانند که حاشیه های دامن، یقه و سر آستین ها را سوزن دوزی می کردند. این پوشش، مخصوص زمستان و به هنگام راه رفتن به مهمانی بود و از پارچه های مخمل به رنگ های سبز یا آبی یا قرمز دوخته می شد.
امروزه استفاده از چاروود منسوخ شده است و جز در بقچه های مادر بزرگ ها یا مجموعه نمایشگاه ها در جای دیگر یافت نمی شود.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

10- دؤن
دؤن پوشاکی است با برشی ویژه و از جنس ابریشم که به دست زنان ترکمن بافته می شود. دؤن بر دو قسم است:
الف- گی ییم دؤن: پوششی است معمولی با حاشیه های پولک دوزی شده که در مواقع عادی یا مهمانی های معمولی بر تن می کنند.
ب: قرمز دؤن: که باش دؤن نیز خوانده می شود و مخصوص دخترانی است که عروس می شوند. بدین ترتیب که در روز عروس کشان، آن را بر سر عروس می اندازند تا به خانه ی داماد منتقل کنند.
دخترات ترکمن، حواشی قرمز دؤن را با نخ و سوزن، منقش می کنند. آن گاه با سکه های نقره ای، پولک های رنگین و زیور آلات، زینت می دهند.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

11- بؤروک / عرق چین
بوروک کلاهی است دخترانه که تاخیه یا تایخا نیز می گویند. از نوع ساده آن، پسرها و مردها در هنگام خواندن نماز استفاده می کنند. بوروک از جنس پارچه است و به وسیله دختران، سوزن دوزی می شود و نقش های مختلف دارد.
الف- نقش تابستان ب- نقش کؤرت ج- نقش تیرانا
دختران ترکمن- که آنها را به علت استفاده از بؤروک « بوروکلی قیز » می نامند. به محض ازدواج، بوروک را کنار می گذارند و آلادنگی را جایگزین آن می کنند.
از بوروک به شکل های زیر استفاده می کنند:
الف- ساده و بدون هیچ نوع تزیینی
1- زمانی که پسرها و مردها نماز می گذارند.
2- زمانی که مردی به مکه ی معزمه شرفیاب می شود و می خواهد از دستار سر، که مخصوص حاجی هاست، استفاده کند. در این صورت، دستار را به دور بوروک می پیچند و مانند عمامه بر سر می گذارند.

ب- به شکل تزیینی
1- تزیین بوروک با سکه های نقره، پولک، قبه/ دپه بند و سایر زیور آلات.
2- دختران هنگام نامزد شدن، بر قبه ی بوروک، پر نصب می کردند که اوتاغا نامیده می شود. بدین جهت، دختران نامزد دار اوتاغی قیز نامیده می شدند. این دختران در آرایش موهای خود از قبه های نقره ای استفاده می کردند که آن را ساچ قبه می گویند. آسیق، ساچلیق، ساچ باغ، ساچ منجوق، از دیگر زیور آلات زنان و دختران برای آرایش موست. (برای اطلاعات بیشتر درباره این زیورآلات به بخش پوشاک و زیور آلات مراجعه کنید.)

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

سپتامبر 29, 2020 آرایش موی زنان و دختران ترکمن

آرایش موی زنان و دختران ترکمن


امروزه آرایش موی زنان و دختران ترکمن با توجه به تقابل فرهنگی با سایر فرهنگ ها، متقاوت با زمان های گذشته است و دختران و زنان جوان خیلی کم به این صورت موهای خود را آرایش می کنند و فقط برخی زنان و پیرزنان ترکمن هستند که هنوز هم به این صورت موهای خود را آرایش می کنند. در زیر برخی ویژگی های آرایش مو در بین زنان و دختران ترکمن در گذشته را بیان می کنم.
دختران موهای خود را به صورت چهار رشته/ دورت اوروم می بافتند و از طرفین سینه می آویختند در حالی که با انواع زیورآلات، زینت داده شده بود.
زنان نیز به طرز خاصی موهای خود را می بافتند که هلی اوروم خوانده می شد، آنگاه این بافته را به پشت سر می انداختند که ساچ آرقا آتما می گفتند. ساچ آرقا آتما معنای کنایی نیز دارد و آن آسوده خاطر شدن از دل مشغولی های زندگی است.
زنان و دختران وقتی که موی خود را به صورت چهار رشته می بافتند ناگزیر بودند که فرق باز کنند، این فرق باز کردن از وسط پیشانی، موی سر را به دو بخش مساوی تقسیم می کرد، این عمل را دوغری آچماق می گفتند.
دختران وقتی به سن ازدواج می رسیدند، روسری مخصوص به سر می گذاشتند که با آن باش بوغی می گفتند. یعنی پوششی برای سر.

از باور های زنان و دختران در مورد موی سر به موارد زیر می توان اشاره کرد:
الف: موهای خود را هنگام شب شانه نمی کنند و زمان صبح را برای این کار مناسب ترین می دانند.
ب: موی پیرایش شده را دور نمی ریزند و آن عمل را گناه می شمارند، و موی خود را در زیر خاک دفن می کنند.
ج: هرگز موی سر را نمی تراشند، حتی در دوران کودکی.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.